5 września 2005 (nr 172)
VAT. KORYGOWANIE PODATKU W PRZYPADKU NIEŚCIĄGALNYCH WIERZYTELNOŚCI
Od pożyczek też płacimy podatek
EKSPERT WYJAŚNIA
Zbigniew Błaszczyk, doradca podatkowy spółki doradztwa podatkowego GRNB PARTNER Sp. z o.o. z Mikołowa
W grudniu 2002 r. podatniczka przekazała ze swojego konta na konto córki znaczną kwotę pieniędzy na zakup mieszkania. Nie spisywały z tego tytułu żadnej umowy. Córka jednak zrezygnowała z zakupu mieszkania i pieniądze oddała matce przelewając je na jej konto w ciągu kilku miesięcy 2003 r. Teraz zastanawiają się, czy w takiej sytuacji zarówno córka jak i matka nie powinny odprowadzić podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. i 2003 r.? Czy obawy te są uzasadnione?
Zgodnie z kodeksem cywilnym (art. 720 par. 1) przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Paragraf drugi tego artykułu stanowi zaś, że umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. Skoro jednak strony nie kwestionują faktu udzielenia pożyczki, jej celu i poświadczają jej zwrot, to nie można mówić o tym, że pożyczki nie było lub była nieważna, tym bardziej że art. 73 k.c. mówi jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Kodeks cywilny nie przewiduje rygoru nieważności dla pożyczki udzielonej bez zachowania formy pisemnej, a tyczącej się kwoty pożyczki 500 i więcej złotych.
Co grozi za niezachowanie odpowiedniej formy pożyczki?
Zgodnie z art. 74 par. 1 zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania tej czynności.
No dobrze, wróćmy jednak do kwestii ewentualnego podatku. Nasze czytelniczki obawiają się, czy nie powinny zapłacić podatku dochodowego. Czy w przypadku pożyczki nie powinien to być raczej podatek od czynności cywilnoprawnych?
Udzielenie pożyczki rzeczywiście nie podlega ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz znajduje się w dyspozycji ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) podatkowi podlegają umowy pożyczki, jako czynności cywilnoprawne. Podlegają one podatkowi jako prawa majątkowe wykonywane na terytorium Polski, a obowiązek podatkowy powstaje dla przedmiotowej pożyczki z chwilą dokonania czynności lub zgodnie z pkt 4, z chwilą powołania się na okoliczność dokonania czynności cywilnoprawnej jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności, a którakolwiek ze stron po upływie tego terminu powołuje się przed organami podatkowymi lub organami kontroli skarbowej na okoliczność jej dokonania; w tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje jedynie w stosunku do podatnika, który powołał się na okoliczność dokonania czynności cywilnoprawnej.
Na kim w takim przypadku ciąży obowiązek podatkowy? Kto powinien zapłacić podatek od umowy pożyczki?
Obowiązek podatkowy ciąży na stronach czynności cywilnoprawnych, co znaczy, że za jego zapłatę strony odpowiadają solidarnie i nawet przy uzgodnieniu między nimi, kto podatek winien uiścić, organy skarbowe mogą żądać go o ile nie został terminowo uiszczony od dowolnej strony umowy (a ta ma co najwyżej regres do strony drugiej).
Dla pożyczki podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki. I rzecz bardzo ważna: stawka podatku od umowy pożyczki (oraz depozytu nieprawidłowego) wynosi 2 proc., przy czym zwalnia się od podatku pożyczki udzielane na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do pierwszej grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn. Pierwsza grupa to najbliższa rodzina, w tym także córka.
Podatnicy są zobowiązani, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika. Jak widać z treści pytania, podatniczki z obowiązku tego się nie wywiązały. Co to oznacza dla naszych czytelniczek?
Nasze podatniczki popadły w znaczną zwłokę w zapłacie podatku i od jego kwoty muszą uregulować odsetki właściwe dla zobowiązań podatkowych. O ile podstawą opodatkowania pożyczki jest jej wartość pomniejszona o kwotę niepodlegającą opodatkowaniu na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn, według stanu prawnego na dzień zawarcia pożyczki, to kwotą, od której należy naliczyć odsetki, jest kwota tego podatku (2 proc. kwoty uzyskanej według powyższego wyliczenia i wpłaconej do kasy bądź na rachunek urzędu). Nadmieńmy jeszcze tylko, że dla umowy pożyczki stosownym organem do zapłaty podatku jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania jednej (dowolnej) ze stron czynności cywilnoprawnej, czyli matki bądź córki.
Co teraz powinny zrobić nasze podatniczki?
Należność główną trzeba uiścić w tym samym terminie co odsetki, a ponadto, dla uniknięcia niemiłych konsekwencji spowodowanych zaległościami konieczne jest złożenie prośby o zaniechanie karania w trybie art. 16 kodeksu karnego skarbowego, zwanego potocznie instytucją czynnego żalu. Pismo to powinno być podpisane przez obie podatniczki, wyjaśniać przyczyny zaniedbania, wskazać, że w sprawie nie toczy się kontrola podatkowa, postępowanie ani postępowanie przed sądami administracyjnymi. Należy również zaznaczyć, że uszczerbek budżetu państwa został wyrównany.
Rozmawiała Ewa Matyszewska
